Νέο χωροταξικό για ΑΠΕ έως το 2050 – Απαγορεύσεις σε Natura, δάση και αρχαιολογικούς χώρους – Το 1,5% όριο κάλυψης γης
Ένα νέο, αυστηρότερο πλαίσιο για τη χωροθέτηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας τέθηκε σε ισχύ, μετά τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 19 Αυγούστου 2026.
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ (ΕΧΠ-ΑΠΕ) αντικαθιστά ουσιαστικά εκείνο του 2008, φέρνοντας ριζικές αλλαγές σε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα, δεκαοκτώ χρόνια αργότερα.
Σύμφωνα με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, στόχος είναι η παραγωγή περισσότερης ελληνικής ενέργειας από τον ήλιο και τον άνεμο, με ταυτόχρονη ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας της χώρας.
Η βασική φιλοσοφία του νέου πλαισίου επιχειρεί να περάσει την ανάπτυξη των ΑΠΕ σε μια διαφορετική φάση: από τη γρήγορη διείσδυση, στην οργανωμένη χωρική ανάπτυξη, με σαφείς κανόνες και σεβασμό στο περιβάλλον.
Το νέο πλαίσιο καλείται να απαντήσει σε μια από τις δυσκολότερες εξισώσεις της ενεργειακής μετάβασης: περισσότερες ΑΠΕ, αλλά με σαφέστερα όρια για το πού και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορούν να εγκαθίστανται.
Οι φιλόδοξοι στόχοι του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) προβλέπουν για το 2030 συμμετοχή των ΑΠΕ τουλάχιστον κατά 43% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας και 75,7% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του νέου χωροταξικού είναι η δημιουργία ενός ενιαίου πλαισίου περιορισμών για τα φωτοβολταϊκά σε ολόκληρη την επικράτεια, το οποίο θέτει νέες «κόκκινες γραμμές».
Απαγορεύεται πλέον η εγκατάσταση νέων φωτοβολταϊκών σταθμών σε προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, καθώς και σε υγροτόπους Ραμσάρ.
Στον κατάλογο των περιοχών αποκλεισμού περιλαμβάνονται επίσης εθνικοί δρυμοί, κηρυγμένα μνημεία της φύσης, αισθητικά δάση, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και περιοχές πολιτιστικής κληρονομιάς.
Μετά και από τη δημόσια διαβούλευση, στον κατάλογο προστέθηκαν ιστορικοί τόποι, αρχαία και άλλα προστατευόμενα μνημεία, καθώς και περιοχές γύρω από πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης.
Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά, λαμβάνονται επιπλέον υπόψη καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η καθιέρωση ορίου στη συνολική κάλυψη γης, με τη «φέρουσα ικανότητα» των φωτοβολταϊκών να υπολογίζεται σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας.
Το ανώτατο όριο για νέες εγκαταστάσεις καθορίζεται στο 1,5% της έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας, προκειμένου να ελέγχεται η συγκέντρωση και η πίεση στις χρήσεις γης.
Η επιλογή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για περιοχές όπου τα προηγούμενα χρόνια αναπτύχθηκαν μεγάλες συγκεντρώσεις φωτοβολταϊκών και καταγράφηκαν αντιδράσεις για την πίεση στην αγροτική γη και στο τοπίο.
Αντίστοιχα αυστηρότερο είναι το πλαίσιο και για τους νέους αιολικούς σταθμούς, με την Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης να αποκλείονται πλήρως από την εγκατάστασή τους.
Περιορισμοί προβλέπονται επίσης για περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, υγροτόπους Ραμσάρ, μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους και πυρήνες εθνικών δρυμών.
Για τα νησιά έκτασης μικρότερης των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων προβλέπονται ειδικοί περιορισμοί, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις και ιδιαίτερη μέριμνα για το νησιωτικό τοπίο.
Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας Natura 2000 που αφορούν την ορνιθοπανίδα, η ανάπτυξη αιολικών επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση και υπό πολύ αυστηρές προϋποθέσεις.
Μία από αυτές είναι το αιολικό δυναμικό να ξεπερνά τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο και να προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη.
Μετά τη διαβούλευση ενισχύθηκε η σύνδεση του χωροταξικού των ΑΠΕ με το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τον Τουρισμό, με απαγόρευση νέων αιολικών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του ΕΧΠ Τουρισμού.
Για τις ορεινές περιοχές των νησιών, η αξιολόγηση θα γίνεται κατά περίπτωση, με βάση τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπιακά χαρακτηριστικά.
Το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς παραμένει στο 4% ανά Δημοτική Ενότητα, ενώ εισάγεται μια «βαλβίδα» για περιοχές με χαμηλό μέσο άνεμο αλλά υψηλό τοπικό δυναμικό.
Το νέο χωροταξικό δεν περιορίζεται στις δύο κυρίαρχες τεχνολογίες, αλλά εντάσσει στον σχεδιασμό το βιοαέριο, το βιομεθάνιο, τη βιομάζα, τη γεωθερμία και τα μικρά υδροηλεκτρικά.
Παράλληλα, αναγνωρίζεται ο κομβικός ρόλος της αποθήκευσης ενέργειας, η οποία κρίνεται αναγκαία για να εξισορροπηθεί η μεταβλητότητα της παραγωγής αιολικών και φωτοβολταϊκών.
Ο σχεδιασμός στρέφεται επίσης προς νέες μορφές παραγωγής, συμπεριλαμβανομένης της υπεράκτιας ενέργειας και των υπεράκτιων αιολικών, σε συντονισμό με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
Το μεγάλο στοίχημα του νέου πλαισίου, ωστόσο, δεν είναι μόνο ενεργειακό αλλά και κοινωνικό, καθώς η ταχεία εξάπλωση των ΑΠΕ συνοδεύθηκε από συγκρούσεις για τη χρήση γης, το τοπίο και τον τουρισμό.
Το ΕΧΠ επιχειρεί να δώσει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα τόσο στις τοπικές κοινωνίες όσο και στους επενδυτές, θέτοντας ένα σαφές και διαφανές πλαίσιο για τις αδειοδοτούσες αρχές.
Έτσι, οι επενδύσεις θα κατευθύνονται εξαρχής σε χωροταξικά κατάλληλες περιοχές, περιορίζοντας την αβεβαιότητα και ενισχύοντας την κοινωνική αποδοχή των ΑΠΕ.
Οι περιοχές αποκλεισμού αποτελούν πλέον ισχυρή «κόκκινη γραμμή», καθώς τα Περιφερειακά και Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια δεν μπορούν να τις τροποποιούν.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η νέα περίοδος για τις ΑΠΕ επιχειρεί να στηριχθεί σε μια διαφορετική ισορροπία: όχι στο δίλημμα «ενέργεια ή περιβάλλον», αλλά στην εκ των προτέρων χωροθέτηση.
Όπως συνοψίζει ο υπουργός, η επιδίωξη είναι η ανάπτυξη με σχέδιο, η ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος και οι σαφείς κανόνες για όλους, με ορίζοντα έως το 2050.
Πηγή: Protothema.gr
