Νέο Κληρονομικό Δίκαιο: Τέλος ο εφιάλτης των χρεών – Πληρώνετε μόνο μέχρι την αξία της κληρονομιάς
Για χιλιάδες πολίτες, η αποδοχή μιας κληρονομιάς έμοιαζε μέχρι πρόσφατα με ρίψη ζαριών, καθώς πίσω από ένα σπίτι ή ένα οικόπεδο μπορούσαν να κρύβονται άγνωστες οφειλές προς τράπεζες, ταμεία ή το Δημόσιο.
Ο φόβος των κρυφών χρεών οδήγησε πολλούς να αποποιηθούν ακόμη και περιουσίες με σημαντική αξία, προκειμένου να προστατεύσουν τα προσωπικά τους περιουσιακά στοιχεία.
Η κατάσταση αυτή αλλάζει άρδην με τον νόμο 5303/2026, ο οποίος τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή και αναμορφώνει συνολικά το Κληρονομικό Δίκαιο.
Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων οκτώ δεκαετιών, καθώς αντικαθίσταται ολόκληρο το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα.
Το νέο πλαίσιο καθορίζει ποιος κληρονομεί, με ποιον τρόπο μοιράζεται η περιουσία και ποια ευθύνη αναλαμβάνει ο κληρονόμος απέναντι στα χρέη του θανόντος.
Κρίσιμο στοιχείο για την εφαρμογή των νέων διατάξεων είναι η ημερομηνία θανάτου και όχι το πότε θα γίνει η αποδοχή ή η φορολογική δήλωση.
Ο νόμος ισχύει για θανάτους που επέρχονται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, ενώ για όσους πέθαναν νωρίτερα διατηρείται το προηγούμενο καθεστώς.
Αυτό σημαίνει πως αν κάποιος απεβίωσε στις 10 Σεπτεμβρίου 2026, ακόμη και αν οι συγγενείς προχωρήσουν σε αποδοχή μήνες αργότερα, η υπόθεση θα κριθεί με τους παλαιούς κανόνες.
Η σημαντικότερη πρακτική αλλαγή αφορά τον αυτόματο διαχωρισμό της κληρονομικής περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου.
Τα περιουσιακά στοιχεία και οι υποχρεώσεις του θανόντος αντιμετωπίζονται πλέον ως χωριστό σύνολο, χωρίς να συγχέονται με όσα έχει αποκτήσει ο κληρονόμος από την εργασία του.
Ο κληρονόμος αναλαμβάνει μεν τις οφειλές, αλλά η ευθύνη του περιορίζεται μέχρι την αξία της κληρονομιάς που αποκτά.
Τα χρέη δεν διαγράφονται και οι πιστωτές διατηρούν τις αξιώσεις τους, δεν μπορούν όμως να στραφούν χωρίς όριο κατά των προσωπικών περιουσιακών στοιχείων του κληρονόμου.
Αν κάποιος κληρονομήσει περιουσία 150.000 ευρώ με οφειλές 220.000 ευρώ, δεν θα κληθεί να καλύψει τη διαφορά των 70.000 ευρώ από τις καταθέσεις ή το σπίτι του.
Η ευθύνη εξαντλείται στην αξία της κληρονομικής περιουσίας, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τον κίνδυνο οικονομικής καταστροφής για ολόκληρη την οικογένεια.
Η μεταβολή επιδιώκει να ανακόψει το κύμα αποποιήσεων που παρατηρήθηκε τα προηγούμενα χρόνια, όταν πολίτες αρνούνταν ακόμη και αξιόλογα ακίνητα λόγω αβεβαιότητας.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η μετατροπή της νόμιμης μοίρας σε χρηματική αξίωση, δηλαδή του ελάχιστου τμήματος που ο νόμος επιφυλάσσει σε στενούς συγγενείς.
Με το προηγούμενο καθεστώς, η αξίωση αυτή μπορούσε να οδηγήσει τον δικαιούχο στην απόκτηση ποσοστού επί των ίδιων των περιουσιακών στοιχείων.
Ένα διαμέρισμα ή ένα αγροτεμάχιο μπορούσε έτσι να καταλήξει μοιρασμένο σε μικρά ποσοστά μεταξύ πολλών προσώπων με διαφορετικές απόψεις.
Με τη νέα ρύθμιση, ο δικαιούχος αποκτά κατά κανόνα χρηματική απαίτηση που αντιστοιχεί στην αξία του μεριδίου του.
Αν ένα ακίνητο περιέλθει με διαθήκη σε ένα παιδί, ο άλλος δικαιούχος δεν χρειάζεται να γίνει συνιδιοκτήτης σε μικρό ποσοστό του ίδιου ακινήτου.
Η αλλαγή αποβλέπει στον περιορισμό του κατακερματισμού της ακίνητης περιουσίας, χωρίς να καταργεί την προστασία των στενών συγγενών.
Παράλληλα, μπορεί να διευκολύνει τη διατήρηση μιας οικογενειακής επιχείρησης ως ενιαίου συνόλου, αποτρέποντας τη διάσπασή της.
Μία ακόμη καινοτομία είναι η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων, θεσμού που δεν προβλεπόταν με αυτή τη μορφή στο ελληνικό δίκαιο.
Ο διαθέτης μπορεί, όσο βρίσκεται εν ζωή, να συνάψει συμφωνία με τους μελλοντικούς κληρονόμους και να καθορίσει εγκαίρως τη διανομή.
Η διαθήκη αποτελεί μονομερή πράξη και μπορεί να μεταβληθεί, ενώ η κληρονομική σύμβαση στηρίζεται σε συμφωνία των εμπλεκομένων.
Η νέα επιλογή μπορεί να φανεί χρήσιμη σε σύνθετες οικογενειακές καταστάσεις, όπως γονείς με παιδιά από διαφορετικούς γάμους.
Ο ιδιοκτήτης μιας οικογενειακής επιχείρησης θα μπορεί να συμφωνήσει ποιος θα αναλάβει τη διοίκηση και πώς θα ικανοποιηθούν οι υπόλοιποι κληρονόμοι.
Στόχος είναι να περιοριστούν οι συγκρούσεις που ξεσπούν μετά τον θάνατο, όταν κάθε μέλος ερμηνεύει διαφορετικά τις επιθυμίες του διαθέτη.
Το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει και τις συμβάσεις που συνάπτουν οι κληρονόμοι μετά τον θάνατο για ταχύτερη διανομή.
Οι συγκληρονόμοι μπορούν να συμφωνήσουν πώς θα κατανεμηθούν διαμερίσματα, οικόπεδα και καταθέσεις χωρίς να αποκτήσουν πρώτα όλοι ποσοστό σε κάθε στοιχείο.
Η σχετική σύμβαση μπορεί να επέχει θέση αποδοχής της κληρονομιάς, με κάθε κληρονόμο να καταβάλλει τον αναλογούντα φόρο.
Έτσι επιδιώκεται ο περιορισμός των αλλεπάλληλων συμβολαιογραφικών πράξεων και των επαναλαμβανόμενων διαδικασιών στο Κτηματολόγιο.
Η πρακτική σημασία είναι μεγάλη, καθώς πολλές υποθέσεις παρέμεναν σε εκκρεμότητα λόγω κόστους, γραφειοκρατίας και αδυναμίας συνεννόησης.
Παρά τις συζητήσεις που είχαν προηγηθεί, η ιδιόγραφη διαθήκη παραμένει σε ισχύ και αποτελεί νόμιμο τρόπο έκφρασης της τελευταίας βούλησης.
Η διατήρησή της συνοδεύεται από πρόσθετες εγγυήσεις για την προστασία της οικογένειας και τον περιορισμό αμφισβητήσεων.
Οι ιδιόγραφες διαθήκες αποτελούσαν συχνά αιτία μακροχρόνιων δικαστικών συγκρούσεων, με συγγενείς να αμφισβητούν τη γνησιότητα ή τις συνθήκες σύνταξης.
Το νέο καθεστώς διατηρεί έναν απλό τρόπο σύνταξης, ενισχύοντας ταυτόχρονα την ασφάλεια γύρω από τη δημοσίευση και την εφαρμογή της.
Οι νέοι κανόνες επιχειρούν επίσης να προσαρμόσουν την κληρονομική διαδοχή στις σημερινές μορφές οικογενειακής ζωής.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη θέση του επιζώντος συζύγου ή συντρόφου, ώστε να μην μένουν χωρίς επαρκή προστασία άνθρωποι με κοινή ζωή και κατοικία.
Ενισχύεται η προστασία της οικογενειακής στέγης σε περίπτωση θανάτου του μισθωτή και επεκτείνονται προβλέψεις στον σύντροφο με σύμφωνο συμβίωσης.
Θεσπίζεται επίσης διαδικασία για τη βεβαίωση κληρονομικού δικαιώματος συντρόφου σε ελεύθερη ένωση, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές σχέσεις.
Οι αλλαγές μπορεί να έχουν συνέπειες και στην αγορά ακινήτων, καθώς χιλιάδες κατοικίες παραμένουν αναξιοποίητες λόγω κληρονομικών εκκρεμοτήτων.
Ένα ακίνητο με πέντε ή έξι συνιδιοκτήτες μπορεί να μείνει κλειστό για χρόνια, επειδή ένας δεν συναινεί στην εκμίσθωση και άλλος ζητά πώληση.
Οι συμβάσεις διανομής, η μετατροπή της νόμιμης μοίρας σε χρηματική απαίτηση και ο περιορισμός του κινδύνου από τα χρέη μπορούν να επιταχύνουν την εκκαθάριση τέτοιων υποθέσεων.
Παράγοντες της κτηματαγοράς εκτιμούν ότι μέρος αυτών των ακινήτων θα μπορούσε σταδιακά να επιστρέψει στην ενεργό αγορά, προς πώληση ή ενοικίαση.
Σε μια περίοδο που η περιορισμένη προσφορά πιέζει τιμές και ενοίκια, ακόμη και μια μερική αξιοποίηση αυτού του αποθέματος θα είχε πρακτική σημασία.
Πηγή: Newsbeast
